Onderbouwing ontwikkeling van de reflectietool
Hoe helpen we implementatiedeskundigen bij de zoektocht naar passende methoden en tools? En hoe begeleiden we hen bij het in- en uitzoomen op hun eigen implementatievraagstuk? Met prikkelende vragen die hen stimuleren om zorgvuldig en bewust keuzes te maken. Met nadruk op de competentie âdurf te vertragenâ in plaats van direct te handelen. Dat was het vraagstuk waarmee implementatiedeskundigen aan de slag gingen in de ontwikkeling van de reflectietool. Gevoed met wensen vanuit het veld.
Behoefte aan methoden en tools
Een behoefteonderzoek in 2020 binnen het expertisenetwerk van implementatiedeskundigen benadrukte de behoefte aan een brede canon van implementatie- en verandermethoden & tools. Niet alleen vanuit verschillende vakgebieden (complexity science, veranderkunde, organisatiekunde, improvement science, health promotion naast implementation science), maar ook vanuit andere domeinen zoals het onderwijs, klimaatverandering, schoonmaakbranche. De kwaliteit van de methoden en tools wilden ze vooral beoordelen op bruikbaarheid en praktische instructies en door bronnen te checken. Het ideaalbeeld: een landelijke vindplaats voor methoden en tools voor implementatiedeskundigen, met links naar gebruikersinformatie en ervaringsverhalen. Professioneel zijn in de kunst van het kiezen was de wens.
Verkenningsfase en prototype Reflectietool
Samen met implementatiedeskundigen zijn de grenzen verkend van een tool die ondersteunend is in de zoektocht naar methoden en tools. Een tool die precies aangeeft wat wanneer MOET gebeuren was niet haalbaar; de wetenschap biedt geen pasklaar antwoord voor elke situatie. Ook het idee van een taxonomie van methoden en tools werd voor dit moment losgelaten, ten gunste van een keuzehulp die mensen aan het nadenken zet en overwegingen aanreikt om passende keuzes te maken. Hiermee werd het idee van de reflectietool geboren.
Het eerste prototype van de reflectietool werd in 2023 gepresenteerd aan het expertisenetwerk implementatie. Daarbij werd kritisch gekeken naar het niveau van de gebruikers en passend jargon. Men wilde werkvormen graag kunnen inzien los van de vragen die hen aan het wikken en wegen moest zetten. Het liefst zag men experts gekoppeld aan de methoden, zodat men die kon bevragen. Na toetsing van een nieuwe versie van de tool bij ISP-fellows in 2024 werd met name het beschreven doel van de tool aangescherpt. De tool brengt je namelijk niet een volledig implementatieplan, maar helpt je reflecteren op de aanpak van je implementatieproject en wat er nodig is om meer beweging te krijgen.
Inhoud van de Reflectietool
Sinds eind 2024 staat de tool online en blijven we feedback ophalen.
In het iteratieve proces van (door)ontwikkelen, testen en verfijnen is de reflectietool ontstaan met scherpe vragen binnen vier 4 categorieĂŤn:
- Het veranderdoel
- De aard van de situatie
- De lokale context
- De brede context
Je kan de tool invullen als implementatiedeskundige, het liefst samen met je projectteam. Als implementatiedeskundige kun je zo anderen stimuleren actief mee te denken over de implementatie. Je helpt daarmee gezamenlijk het implementatievraagstuk beter te begrijpen.
Daarnaast presenteren we een eerste set van 9 inspirerende werkvormen. Niet als volledig overzicht, maar als startpunt. Ze zijn bedoeld als inspiratie om tot een andere manier van denken en handelen te komen.
Commissie Methoden en Tools, juli 2026